Verloren Maandag

De maandag na Driekoningen is het weer Verloren Maandag! Tijd voor appelbollen en dubbele Belgische worstenbroden. Een heerlijke Belgische traditie waar wij weer volop aan mee doen. Jij ook? Alleen deze maandag hebben we dubbele worstenbroden!

Vooral in Vlaanderen en dan met name in de provincie Antwerpen vieren we deze dag nog volop. Dichterbij de stad Antwerpen zijn er zelfs bakkerijen die alleen appelbollen en worstenbroden verkopen. Wij hebben het normale assortiment, maar wel veel minder brood en koffiekoeken dan normaal.

Waar komt deze dag vandaan? Er zijn meerdere verhalen:
Het oudste verhaal gaat terug naar de tijd waarin Jozef en Maria hun 12-jarige zoon Jezus verloren waren en hem na drie dagen in Jeruzalem terugvonden.

De maandag zou verloren of verzworen zijn omdat de ambtenaren hun een aflegden en die dag gingen feesten en niet naar het werk kwamen. De dag was dus verloren. Om de feesten betaalbaar te houden, kreeg men een goedkoop vleesbroodje. Omdat er meerdere maandagen waren dat de ambtenaren hun eed aflegden dus daarom is er bijvoorbeeld in Aalst in oktober een Verloren Maandag.

Koppermaandag is de Nederlandse variant. Vrij vertaald betekent kopperen ‘zich tegoed doen aan warme drank en spijs’. Deze legende komt uit de 18e eeuw. De tijd van de machtige gilden. Zij werkten deze dag niet omdat hun nieuwjaarsfeest gevierd werd en omdat de gildeboeken met daarin hun rechten en plichten aan de Antwerpse Lakenhal voorgelezen werden. Hierna was het tijd voor een borrel.

De herbergiers waren niet gek. Zij wilden hun gasten zolang mogelijk in hun zaak houden. Een zoute lekkernij hielp hierbij. Men gebruikte goedkope vleessoorten zoals worst. Deze worst werd in brood verpakt. Het brood was overigens voor de hond en het vlees voor zijn baasje! Pas later toen er voedselschaarste was, werd het brood ook opgegeten en was het worstenbroodje geboren. Dit worstenbroodje krijgt men in veel kroegen op deze maandag gratis bij een drankje.

Uit de Antwerpse haven komt het verhaal dat de havenarbeiders de maandag na Driekoningen op kosten van de natiebaas gaan drinken. Ze kregen dan onverkoopbaar brood en vlees wat anders toch weggegooid zou worden. Deze vette hap werd ‘verloren brood’ genoemd waaruit vervolgens de naam Verloren Maandag gekomen is. Een andere variant linkt meer aan Driekoningen. Met Driekoningen vierde iedereen feest. De havenarbeiders kregen op zondag hun loon uitbetaald. De maandag na Driekoningen waren ze dus blut en moesten ze gaan bedelen voor worstenbroodjes. De bakker en slager gaven deze weg dus hun maandag was ‘verloren’.

Waar de appelbollen vandaan komen blijft onduidelijk. Men zegt dat deze culinaire lekkernij toegevoegd werd om de zoetekauwen tevreden te houden en omdat deze meer status had.

Vier je deze dag met ons mee? Alleen deze dag hebben we dubbele Belgische worstenbroden… dubbel zo lekker!

Bron: lecavzw, beetgraag.be, beleven.org, hln.be, nieuwsblad.be

Eén dag per jaar hebben we ze

Dubbele Belgische worstenbroden. Volgens de traditie bakken we ze op Verloren Maandag. Een eenvoudig culinair ritueel. ‘T goei van het leven moet je niet verloren laten gaan’ zei een klant en dat vinden wij ook. Er zijn bakkerijen waar ze enkel en alleen worstenbrood en appelbollen verkopen. Dit is vooral nabij Antwerpen zo, de traditie leeft daar nog heel erg.

Wanneer is het Verloren Maandag? Hier is discussie over. Wij houden de bakkersbond aan en ze geven aan ‘de maandag na Driekoningen’. Anderen houden aan dat er een zondag tussen Driekoningen en Verloren Maandag zou moeten zitten dus volgens hen is het dit jaar 14 januari Lundi Perdu.

Op maandag was de eedaflegging van ambtenaren. Hierna waren er overal feesten waardoor de maandag verloren was. Of hier de herkomst van de traditie ligt is niet duidelijk, maar deze uitleg zou wel verklaren waarom het in Limburg de maandag na aswoensdag Verloren Maandagen en in Aalst in oktober. Het is namelijk niet duidelijk wanneer de ambtenaren effectief verkozen werden.

In Nederland kennen ze op sommige plaatsen Koppermaandag. Kopperen betekent ‘zich tegoed doen aan spijs en drank’. En dat deed men in de lokale herbergen waar in de 18e eeuw de machtige gilden hun nieuwjaarsfeesten vierden. Soms na het voorlezen van de gildeboeken. De ambachtslieden konden niet werken dus de maandag was verloren.

De feesten gingen gepaard met veel drank. Voor de herbergen was dit een goede dag en de herbergiers wilden dan ook dat mensen zo lang mogelijk bleven. Door ze een zoute worst aan te bieden kreeg men meer dorst en bleef men drinken. Met dit in samenwerking met de slager. Het feesten moest betaalbaar blijven dus er werd onverkoopbaar vlees, verloren vlees, aangeboden.

Ook de natiebazen in de Antwerpse haven wilden een goedkoop feest met Driekoningen. De havenarbeiders mochten die dag feesten en kregen een goedkope warme havenhap bestaande uit een worstenbroodje en een appelbol. Een ander verhaal vertelt dat de havenarbeiders vroeger op zondag hun loon uitbetaald kregen en al het geld opmaakten tijdens de Driekoningenfeesten. Op maandag moesten ze daarom gaan schooien voor een worstje en een appel. Daarna bij de bakker die er een worstenbroodje en een appelbol van maakte. Voor de bakkers en slagers was de maandag verloren omdat er zeer veel havenarbeiders, en dus schooiers, waren.

De worst en versgebakken brood komen als eerste terug in de verhalen. De appelbol kwam later. Voor de zoetekauwen of voor de elite. De appelbol was namelijk een culinair hoogstandje. Het worstenbroodje was dat niet. Het verhaal gaat dat het brood pas na een periode van voedselschaarste opgegeten werd. Eerder werd het brood aan de honden gegeven.

Waar de traditie ook vandaan komt, wij doen er aan mee. En ieder jaar meer mensen en bedrijven waar het een traditie is om tijdens de lunch een worstenbroodje en een appelbol te eten. Warm, dus we bakken de hele dag door. Alleen deze dag hebben we dus dubbele worstenbroden. De vertrouwde Belgische, maar dan met dubbele worst. Collega’s hebben allerlei varianten zoals worstenbrood met witloof, krieken of appelmoes. Wij houden het bij Hollandse en Belgische worstenbroodjes, Hollandse en Belgische appelbollen en frikandellenbroodjes en curryrollen.

Houd je ook van tradities? Vier dan Verloren Maandag met ons mee!